Bán đấu giá từ rất lâu đã là hình thức kinh doanh, mua bán quen thuộc đối với các nền kinh tế phát triển trên thế giới. Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin và mạng Internet, bán đấu giá đã phát triển đếm một tầm vóc mới: hình thức đấu giá qua mạng hình thành và ngày càng phát triển. Tại Việt Nam, dù đấu giá chưa được tiến hành phổ biến, người dân vẫn hình dung được phần nào hình thức và quang cảnh của một cuộc đấu giá truyền thống qua phim ảnh. Theo xu hướng hiện nay, đấu giá qua mạng chắc chắn sẽ trở thành hình thức phổ biến hơn so với đấu giá truyền thống trong đó Việt Nam không phải là một ngoại lệ.

Cũng giống như một cuộc đấu giá truyền thống, một website đấu giá đòi hỏi phải có người bán đấu giá và những người mua. Có hai hình thức người bán tham gia trên website đấu giá: Thứ nhất, chủ website cũng chính là chủ những mặt hàng được đấu giá tại website. Thứ hai, chủ hàng "thuê mặt bằng" trên website để tiến hành các hoạt động kinh doanh của mình.

Thông thường, việc tự xây dựng website riêng cho các mặt hàng của mình sẽ giúp chủ hàng tiết kiệm được một khoản lớn tiền "thuê mặt bằng" và còn chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh của mình. Tuy nhiên, trong lĩnh vực bán đấu giá, càng nhiều khách hàng viếng thăm càng đem đến cho chủ hàng nhiều cơ hội bán hàng. Trong khi đó, không phải website nào được xây dựng cũng thu hút được sự quan tâm của các khách hàng trên mạng. Vì thế, chấp nhận trả phí để có mặt tại một địa chỉ nổi tiếng vẫn là một toan tính cần thiết của các chủ hàng bán đấu giá.



Hoạt động

Để đưa hàng lên bán tại một website đấu giá, chủ hàng hoặc phải là chủ website hoặc phải trả một khoản phí nhất định cho mỗi mặt hàng của mình. Những mặt hàng được lựa chọn đem đấu giá thường được đi kèm với các thông tin liên quan và tuân thủ những nguyên tắc nhất định để có thể bán đấu giá được như số lượng rất hạn chế, không sản xuất đại trà, tính độc đáo, tính lịch sử, văn hoá hoặc tính cá nhân của sản phẩm....

Để mua hàng tại các website đấu giá, trước hết, người mua sẽ lựa chọn các mặt hàng mình muốn theo các category được trình bày rõ ràng tại các website. Sau khi lựa chọn mặt hàng muốn mua, người mua sẽ phải tham gia đấu giá với những người mua khác bằng cách điền vào một form cho trước, trong đó có những thông số tối thiểu như đặt giá cho mặt hàng muốn mua và số lượng muốn mua đối với mặt hàng đó. Máy tính của chủ website sẽ tự động làm việc và khi thời hạn đấu giá kết thúc, đơn mua chiến thắng sẽ được thông báo rõ ràng và các đơn ở các vị rí tiếp theo cũng được thông báo.

Những quy tắc chung của một website bán đấu giá

a. Thời hạn kết thúc đấu giá đối với một mặt hàng

Để tránh tình trạng có quá nhiều mặt hàng tồn đọng trên website, khi một mặt hàng được đưa lên website bán đấu giá, chủ hàng phải xác định thời hạn chấm dứt đấu giá. Thời hạn hàng càng lưu trên website lâu, mức phí chủ hàng phải trả cho chủ website càng lớn. Ví dụ, nếu mặt hàng được đưa lên trang đầu tháng 12/2002, chủ hàng sẽ có thông báo rằng mặt hàng đó chỉ được đấu giá đến ngày 30/1/2003, nếu muốn để mặt hàng được đấu giá đến hết tháng 2/2003, chủ hàng phải trả thêm một khoản phí nữa cho chủ website.

Một phát sinh là nếu đến thời hạn chót, mặt hàng lại đang được đấu giá sôi nổi thì khi nào sẽ được chọn là thời điểm dừng đấu giá? Về vấn đề này, mỗi website có một chính sách riêng. Thông thường, các website tuân theo luật sau: Nếu có một đơn đấu giá trong vòng 10 phút trước thời hạn quy định, mặt hàng đó sẽ được coi là đấu giá xong với giá cuối cùng nếu sau đó 10 phút không còn đơn đấu giá nào nữa. Giai đoạn đi đến mức giá cuối cùng của đấu giá trong tiếng Anh là "going, going, gone"; tạm dịch theo cách đấu giá truyền thống là "tiếp theo, một, hai, ba, đã xong". Đó là khi chiếc búa đấu giá được gõ, kết thúc việc bán một món hàng.

b. Thắng lợi trong đấu giá

Không phải khi nào việc đấu giá cũng cho ra kết quả rõ ràng người thắng, người thua. Vì thế, việc xác định người nào thắng trong đấu giá cũng được các website đấu giá xây dựng thành luật chơi rõ ràng. Nói vắn tắt, quy định về người thắng trong đấu giá là "giá cả trước, số lượng sau và thời gian sau cùng".

Cũng giống như trong đấu giá truyền thống, một mặt hàng khi được đấu giá trên mạng sẽ được đặt mức giá tối thiểu (Reserve Price). Đơn đấu giá nào có mức giá cao nhất và vượt mức tối thiểu sẽ là đơn chiến thắng. Trong trường hợp hai hay nhiều đơn đấu giá có cùng mức giá; đơn nào mua số lượng hàng lớn hơn sẽ là đơn chiến thắng. Nếu các đơn cùng đặt mức giá và số lượng như nhau, đơn nào đặt sớm hơn sẽ là đơn thắng. Thứ tự bán hàng cho các đơn chiến thắng sẽ là người thắng lợi được quyền mua hàng theo đơn. Sau khi quá trình đấu giá kết thúc, hàng sẽ được bán cho người thắng lợi trong đấu giá. Với khả năng sau đơn mua của người thắng đầu tiên, chủ hàng vẫn còn hàng; hàng sẽ được bán cho người chiến thắng trong số những người còn lại (cũng được xác định theo luật trên) và tiếp tục như vậy, hàng sẽ được bán cho đến hết hoặc đến đơn đấu giá cuối cùng vượt mức giá tối thiểu. Như vậy, người chiến thắng cuối cùng có thể không mua đủ số lượng hàng như mong muốn.

Trong trường hợp không có đơn đấu giá nào vượt mức tối thiểu, cuộc đấu giá vẫn được coi là thành công mà không có người mua hàng.

Thanh toán

Rất nhiều trong số những người tham gia đưa hàng lên các website đấu giá thuộc loại "không chuyên nghiệp". Từ "không chuyên nghiệp" nhằm để chỉ những đối tượng có thể vẫn đi làm tại các công ty, cơ quan như bình thường; họ chỉ dành khoảng thời gian rỗi rãi ít ỏi của mình để khám phá khả năng kinh doanh của mình mà không phải tốn kém quá nhiều: Đưa các mặt hàng mình lựa chọn từ một cơ sở sản xuất nào đó lên mạng để bán đấu giá. Như vậy, việc thanh toán giữa người mua với người bán là một vấn đề cần được giải quyết.

Lẽ dĩ nhiên, nền thương mại điện tử phát triển phải đáp ứng được các yêu cầu tối thiểu là thanh toán bằng thẻ, trực tiếp qua mạng. Tuy nhiên, không phải khách hàng sẽ tin vào bất kỳ một website thương mại nào và sẵn sàng khai chính xác chi tiết các thông số cá nhân của mình. Do vậy, một số công ty trung gian ra đời với vai trò là cầu nối giữa người bán với người mua. Những công ty này đủ lớn và có uy tín để khách hàng sẵn sàng khai báo các thông tin cá nhân và thẻ thanh toán của mình. Do vậy, việc thanh toán giữa người mua với người bán qua mạng sẽ được thực hiện gián tiếp bằng đường "người mua" - "công ty trung gian" - người bán". Các công ty trung gian này lấy khoản hoa hồng trong thanh toán giữa người bán với người mua là nguồn tài chính để tồn tại và phát triển. Đổi lại, các website nhỏ lại nhờ cậy vào uy tín của các công ty tài chính lớn để tăng cường sự tin cậy cuả khách hàng đối với website. Ngoại trừ một số website lớn có hệ thống thanh toán của riêng mình như Yahoo!; eBay..., các website khác đều thông qua các cổng thanh toán khác như PayPal...

Gian lận

Gian lận trên thực tế là hiện tượng phổ biến trong các hoạt động thương mạI. Với một website đấu giá, người bán và người mua có thể sử dụng nhiều hình thức gian lận nhằm thu lợi bất hợp pháp như người bán khai gian lận về các thông số hàng hoá hoặc người mua là một thực thể ma, gây nhiễu và cản trở trong quá trình kinh doanh của người bán. Do vậy, việc đảm bảo người bán và người mua tuân thủ đúng trách nhiệm của mình cũng có ý nghĩa quan trọng đối với sự thành công của một website đấu giá. Một hình thức chứng thực được hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu này. Đó là các website trung gian, giúp người bán và người mua tin tưởng vào đối tác của mình. Công ty trung gian này sẽ có trách nhiệm xác định sự tồn tại và tính trung thực của cả hai phía. Sau khi tính trung thực đã được xác định những người đăng ký sẽ có được một sự bảo đảm nhất định các đối tác chỉ cẩn kiểm chứng người đó đã xác thực tại công ty trung gian là đủ độ tin cậy để hợp tác làm ăn. Dù sao thì việc sẵn sàng chi một khoản tiền nhỏ đăng ký vào một công ty trung gian uy tín vẫn tốt hơn việc giao tiếp kinh doanh qua mạng không bảo đảm với độ rủi ro cao.

Về khả năng phát triển của hình thức đấu giá qua mạng ở Việt Nam

Đấu giá chưa phải là hình thức phát triển ở Việt Nam song, với những lợi thế của Internet và công nghệ thông tin đấu giá qua mạng chắc chắn sẽ là một dịch vụ giá trị gia tăng trên mạng phát triển ở Việt Nam. Việc xây dựng một website đấu giá trong đó các doanh nghiệp đăng ký sẽ là những người bán, đã là ý tưởng được nhiều công ty tính đến và không vượt quá sức đối với một công ty mức độ trung bình. Nhưng để website đó thực sự hoạt động hiệu quả lại là vấn đề không đơn giản. Hiện cơ sở hạ tầng Internet còn yếu là một trở ngại không nhỏ. Ngoài ra, những yếu tố hạ tầng khác như thanh toán qua mạng bằng thẻ; các quy định pháp lý; mức độ phát triển của thương mại điện tử, của các công ty trung gian còn yếu. Mở đầu cho dòng phát triển này có lẽ sẽ là Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). Theo dự kiến, website đấu giá có quy mô đầu tiên của Việt Nam sẽ được VCCI cho ra mắt đầu năm 2003 tới. Tuy nhiên, hình thức thương mại này vẫn sẽ mang nhiều tính truyền thống khi việc đấu giá hoàn tất, khách hàng và chủ hàng sẽ lại phải gặp gỡ trực tiếp để đàm phán và tiến hành các thủ tục thanh toán truyền thống.

Website tham khao:

www.ebay.com 
www.auction.com  
www.daugia247.com ...